در روزهای اخیر، روسیه موج تازه و گستردهای از حملات هوایی را علیه زیرساختهای حیاتی اوکراین به اجرا گذاشته است. روسیه تأکید کرده این تغییر تاکتیک زمانی اتفاق افتاده که ناتو زیرساختهای مدنی و غیرنظامی روسیه را بهعنوان یکی از اهداف اصلی خود تعیین کرده است. این حملات که عمدتاً بنادر، تأسیسات انرژی، مراکز لجستیکی و انبارهای غلات را هدف قرار داده، در شرایطی تشدید شده که تنها ساعاتی پیش از آن، جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سفری نیمهمحرمانه به مسکو انجام داده بود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا این سفر را بخشی از تلاش برای پیگیری صلح میان روسیه و اوکراین توصیف کرده است. همزمان، کشورهای اروپایی از برنامهریزی برای استفاده از وام ۹۰میلیارد یورویی اختصاصیافته به اوکراین به منظور تجهیز این کشور به سامانههای پدافند دوربرد خبر دادهاند. این تقارن زمانی، پرسشهایی جدی را درباره تغییر تاکتیکی کرملین و پیامدهای آن برای معادلات جنگ برانگیخته است.
حملات گسترده به زیرساختهای راهبردی اوکراین
وزارت دفاع روسیه اعلام کرده نیروهای این کشور حملات گستردهای را با استفاده از موشکهای بالستیک و فراصوت و همچنین پهپادهای جنگی علیه اهداف متعددی در اوکراین به اجرا گذاشتهاند. این حملات بنادر اودسا، چورنومورسک و رینه را دربرگرفته و تأسیسات زیربنایی مورد استفاده برای حملونقل و ذخیرهسازی تجهیزات نظامی، سوخت و روانکنندهها را هدف قرار داده است. براساس گزارشها، در جریان این یورش هوایی که ساعتها به طول انجامید، مراکز لجستیکی اطراف کییف، تأسیسات صنعتی، انبارهای غلات و زیرساختهای انرژی در مناطق پولتاوا و اودسا نیز مورد اصابت قرار گرفتند.
نکته قابل تأمل اینکه روسیه از اواسط ماه جولای بهطور روزانه کشتیها و تأسیسات انبارداری بنادر اوکراین را که به گفته این کشور در اختیار نیروهای مسلح اوکراین قرار دارد، هدف قرار داده است.
در ماه جولای سال ۲۰۲۶، روسیه ۱۲۴ حمله به زیرساختهای بندری اوکراین، کشتیهای غیرنظامی در بندر و شناورهای در حال تردد در کریدور دریایی این کشور انجام داده است. مقامات اوکراینی اعلام کردهاند در جریان این حملات، تأسیسات بندری، انبارهای تسلیحات و شناورهای حامل سوخت منهدم شدهاند. ساکنان کییف در حالی راهی محل کار خود شدند که صدای انفجار سامانههای پدافندی در حال مقابله با امواج پهپادی در آسمان پایتخت طنینانداز بود.
سفر رتکلیف به مسکو؛ دیپلماسی در سایه تشدید جنگ
تنها اندکی پیش از آغاز این حملات گسترده، جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، سفری را به مسکو انجام داد که تا پیش از تأیید دونالد ترامپ، کاملاً محرمانه باقی مانده بود. ترامپ در اظهاراتی این سفر را «نیمهروتین» توصیف کرد و گفت امیدوار است این دیدار بتواند به تلاشها برای پایان دادن به جنگ کمک کند. او تأکید کرد آمریکا بهشدت در تلاش است این جنگ را به پایان برساند و به گفته وی، هر دو طرف روسیه و اوکراین خواهان پایان آن هستند.
با این حال، کرملین تأیید کرده رتکلیف با ولادیمیر پوتین دیدار نکرده، بلکه با مقامات اطلاعاتی روسیه گفتوگو داشته است. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین این تماسها را مثبت ارزیابی کرد اما گفت برای قضاوت درباره تأثیر آن بر روند حل بحران در روابط دو کشور زود است.
نکته حائز اهمیت اینکه براساس گزارش رسانههای آمریکایی، یکی از اهداف سفر رتکلیف، هشدار به روسیه درخصوص عدم حمله به کشورهای عضو ناتو بوده است. مقامات اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کردهاند که ولادیمیر پوتین ممکن است در چند سال آینده ناتو را با یک «حمله محدود» آزمایش کند. با وجود این، ترامپ هرگونه گمانهزنی درباره تمرکز گفتوگوهای رتکلیف بر ناتو یا تشدید تحریمهای ایران را رد کرد.
تغییر تاکتیکی کرملین
تشدید حملات روسیه درست پس از سفر رتکلیف، نشاندهنده یک تغییر تاکتیکی قابل توجه از سوی کرملین است. به گزارش بلومبرگ، روسیه خود را برای تشدید حملات به اوکراین آماده میکند، چرا که مقامات این کشور به این نتیجه رسیدهاند که مذاکرات صلح به بنبست رسیده است. براساس این گزارش، مسکو در حال بررسی تشدید حملات موشکی بالستیک قدرتمند به کییف و زیرساختهای راهبردی است.
این ارزیابی با اظهارات پیشین ترامپ همخوانی دارد که هشدار داده بود در صورت عدم دستیابی به توافق برای پایان جنگ در مدت ۵۰ روز، روسیه با تعرفههای سنگینی مجازات خواهد شد. در واقع، سفر رتکلیف در شرایطی انجام شد که مذاکرات صلح با میانجیگری آمریکا با اختلافات جدی روبهرو شده بود. به نظر میرسد کرملین با بهرهگیری از فضای مبهم دیپلماتیک و همزمان با تشدید فشار نظامی، در تلاش است موضع خود را در هرگونه مذاکره احتمالی آینده تقویت کند.
گوشه چشم اروپا به وام ۹۰میلیاردی
در مواجهه با این تشدید حملات، کشورهای اروپایی و ناتو واکنش نشان دادهاند. مارک روت، دبیرکل ناتو با محکومیت حملات روسیه تأکید کرده روسها هرگز در این جنگ پیروز نخواهند شد و ناتو به حمایت از اوکراین ادامه خواهد داد. روت همچنین بر آمادگی ناتو برای دفاع از «هر سانتیمتر از خاک متحدان» تأکید کرده است.
در سطح عملیاتی، اتحادیه اروپا که پیشتر وام ۹۰ میلیارد یورویی را برای حمایت از اوکراین تصویب کرده بود، اعلام کرده بخش قابل توجهی از این منابع، بهویژه ۶۰ میلیارد یورو اختصاصیافته به نیازهای دفاعی، برای تقویت سامانههای پدافند هوایی دوربرد اوکراین هزینه خواهد شد. این سامانهها شامل موشکهای رهگیر، رادارها و تجهیزات ضدپهپاد هستند که میتوانند از بنادر و شهرهای بزرگ در برابر موجهای حملات ترکیبی محافظت کنند. مقامات اروپایی تأکید کردهاند اولویت با خرید تجهیزات از تولیدکنندگان اروپایی است اما در موارد اضطراری امکان تهیه سامانههای حیاتی از خارج نیز وجود دارد. بهعبارتی اوکراین که قربانی توسعهطلبی ناتو شده اکنون از سوی کشورهای عضو اتحادیه اروپا وامی دریافت کرده که به کمک آن میتواند از کشورهای عضو ناتو سلاح بخرد!
ولودیمیر زلنسکی هم با طیب خاطر از اتحادیه اروپا خواسته قسط بعدی این وام را به خرید سامانههای دفاع موشکی اختصاص دهد. مقامات اوکراینی بر نیاز فوری به سامانههای پدافندی تأکید دارند، چرا که کمبود شدید این تجهیزات، اوکراین را در برابر حملات هوایی روزافزون روسیه آسیبپذیر کرده است. در همین حال، اوکراین اعلام کرده بهتازگی محموله کوچکی از موشکهای رهگیر پاتریوت ساخت آمریکا را دریافت کرده است که توانایی مقابله با موشکهای بالستیک را دارند.
تقارن زمانی میان سفر رتکلیف به مسکو و تشدید حملات روسیه به زیرساختهای اوکراین، نشاندهنده یک پارادوکس آشکار در عرصه دیپلماسی و میدان نبرد است. از یک سو، آمریکا از طریق فرستاده ارشد اطلاعاتی خود به دنبال گشودن روزنهای برای صلح است و از سوی دیگر، کرملین با تشدید حملات، پیام روشنی را ارسال میکند که بنبست مذاکرات را به افزایش فشار نظامی گره زده است. در این میان، کشورهای اروپایی با تسریع در تجهیز پدافند هوایی اوکراین، در تلاش هستند توانایی این کشور را در مقابله با امواج حملات هوایی روسیه افزایش دهند. آنچه در روزهای آینده تعیینکننده خواهد بود، پاسخ متقابل اوکراین به این حملات و همچنین میزان تأثیرگذاری فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی غرب بر محاسبات کرملین است.
نظر شما